NRC: Een verbod op klappen en trappen op het hoofd, deze vechtsporten durven het aan

Geplaatst op: 18-11-2020

NRC publiceerde onlangs over hersenschade bij sporters, en vooral over hoe sportorganisaties hiermee omgaan. De Vechtsportautoriteit verbood trappen en stoten tegen het hoofd voor jongeren. Dat stuitte aanvankelijk op veel weerstand, licht VA-directeur Farid Gamei toe. „Andere sporten sluiten hun ogen voor hersenschade.”

„Ik ben pas op mijn achttiende begonnen met wedstrijden en toch uitgegroeid tot meervoudig wereldkampioen. Het is maar de vraag of dat gelukt was als ik voor die tijd tegen klappen op mijn hoofd was aangelopen.”

Het zijn de woorden van Ernesto Hoost, voormalig viervoudig wereldkampioen in de vechtsport K1. Hij zei het een paar jaar geleden, toen de Vechtsportautoriteit aankondigde om vanaf 2020 trappen en stoten tegen het hoofd te verbieden voor jongeren onder de achttien jaar. De toezichthouder voor kickboksen, thaiboksen en mixed martial arts (MMA) is daarmee de enige sportorganisatie in Nederland die zulke drastische maatregelen heeft genomen om hersenschade bij sporters te bestrijden. De Vechtsportautoriteit is ervan overtuigd dat trappen en stoten tegen het hoofd tot hersenschade kunnen leiden, zoals spraakstoornissen, verward gedrag of – op de lange termijn – dementie.

Makkelijk was de invoering van de regel niet, vertellen betrokkenen. Vooral wedstrijdsporters waren bang dat het niveau van de sport zou dalen. Hoe slaagde de Vechtsportautoriteit erin om drie sporten compleet te veranderen? Door een uitgekiende strategie, langzame verandering en hulp van voormalig kampioenen.

Het ging niet goed met de vechtsport, begin deze eeuw. Vechtsportgala’s liepen regelmatig uit de hand, er waren schietpartijen, de politie zag dat de onder- en bovenwereld samenkwamen aan de ring. Wedstrijden van kinderen werden ook vaak slecht begeleid, soms was onduidelijk wie er toezicht hield op hun gezondheid. Aan de populariteit van de sporten deed het niet af. Uit cijfers van de Vechtsportautoriteit blijkt dat ruim 530.000 mensen aan kickboksen, thaiboksen of MMA doen.

Er waren veel organisatoren van wedstrijden en sportgala’s, die allemaal volgens andere richtlijnen werkten. Zo was het al tientallen jaren. Sportkoepel NOC-NSF en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport wilden de sport beter reguleren – uit de gesprekken daarover kwam in 2017 de Vechtsportautoriteit voort. Die moest zorgen voor ‘schone’ en veilige vechtsportgala’s en de medische controles in de sport verbeteren.

Farid Gamei, voormalig vechtsporter („gelukkig voor mijn hersenen jong gestopt”) werd de directeur. Hij vertelt dat vrijwel direct werd besloten om de klappen tegen het hoofd voor de jeugd af te schaffen.

De medische commissie was het erover eens dat er grote risico’s waren dat hersenen in ontwikkeling beschadigd zouden raken. Ze vroegen Lot Verburgh, een onderzoeker gespecialiseerd in de relatie tussen sport en de hersenen van kinderen, om een literatuurstudie te doen. Verburgh promoveerde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en werkte als adviseur voor voetbalbond KNVB en Ajax. Zij spitte, samen met neuropsycholoog Keri Mans, de internationale wetenschappelijke literatuur over het onderwerp door.

In hun rapport schrijven ze dat er „voldoende wetenschappelijk bewijs is dat herhaalde impact op het hoofd kan leiden tot tijdelijke, maar ook permanente schade aan de hersenen”. Als mogelijke gevolgen noemen ze onder meer problemen met het geheugen en de reactiesnelheid. Bovendien schrijven ze dat onderzoek bij volwassen (ex-)vechtsporters aantoont dat de helft van hen chronische schade aan de hersenen heeft. Over kinderen schrijven ze dat de „hersenen nog volop in ontwikkeling zijn” en dat dit proces „niet verstoord mag worden”.

Bas Pijnenburg, ex-ringarts en voorzitter van de medische commissie bij de Vechtsportautoriteit, vertelt dat er geen twijfel was over de beslissing: „Als arts zou ik de leeftijdsgrens eigenlijk nog hoger willen leggen. De hersenen van adolescenten zijn zó gevoelig, klappen kunnen echt forse schade veroorzaken. We hebben de lat bij achttien jaar gelegd, omdat mensen juridisch gezien dan ook verantwoordelijk zijn voor hun eigen beslissingen.”

Toen het besluit intern was genomen, was er één belangrijke vraag, vertelt directeur Farid Gamei: „Hoe gaan we dat in vredesnaam doen? We wisten dat de maatregel niet populair zou zijn. En dat in een sector waar iedereen jarenlang zijn gang kon gaan. Het zou nooit van de ene op de andere dag kunnen.”

Het bestuur besloot om eind 2017 een conferentie te organiseren. Hoofdgast was Erik Scherder, de neuropsycholoog die bekend is geworden door het televisieprogramma De Wereld Draait Door. Hij maakte duidelijk wat klappen op het hoofd van sporters, van kinderen, kunnen aanrichten. In de zaal zaten alle belangrijke organisatoren van wedstrijden, managers van sporters, promotors. Ze wisten dat ze het plan niet zomaar konden afwijzen: de Vechtsportautoriteit heeft namelijk een beslissende stem bij het verlenen van vergunningen voor vechtsportgala’s en wedstrijden. Wie zich niet houdt aan de regels, staat in de praktijk buitenspel.

Bij de conferentie waren ook Ernesto Hoost (de viervoudig K1-kampioen), Remy Bonjasky (drievoudig winnaar K1 World Grand Prix) en Marloes Coenen (voormalig MMA-kampioen). Zij waren uitgenodigd, omdat het bestuur graag wilde dat ze zouden helpen om steun te verwerven voor het verbod. Ze waren niet zomaar gekozen. Allemaal zijn ze grote kampioenen, wereldberoemd. Maar vooral Hoost en Bonjasky hadden nog een ander voordeel.

Ze begonnen pas na hun achttiende met kickboksen. Voor de Vechtsportautoriteit waren zij het levende argument dat de vechtsport kwalitatief niet hoeft te lijden onder een verbod op trappen en stoten tegen het hoofd voor de jeugd. De drie sporters besloten mee te doen en benadrukten in de media daarna steeds hun eigen verhaal: ook als je pas op latere leeftijd begint, kun je de wereldtop halen.

De leeftijdsgrens werd vervolgens jaar na jaar opgehoogd. Eerst kwam er een verbod tot zestien jaar, daarna tot zeventien en sinds begin dit jaar tot achttien jaar.

Wat volgens Gamei blijft knagen is dat de Vechtsportautoriteit de enige sportorganisatie in Nederland is die dit soort maatregelen neemt. Vaak krijgt hij te horen: waarom mogen wij niet meer naar het hoofd stoten, terwijl boksers het wél mogen? En waarom kan het in taekwondo wel, en bij ons niet? Gamei kan zich daar moeilijk tegen verweren. „Wij gaan niet over die sporten. Als dat wel zo was, hadden we ook al lang een verbod ingevoerd”, zegt hij.

De Vechtsportautoriteit heeft wel geprobeerd om andere (vecht)sporten mee te krijgen, maar Farid Gamei heeft het gevoel dat hij tegen een muur loopt. Hij heeft de wetenschappelijke studie gedeeld met de Nederlandse Boksbond. Ook heeft de Vechtsportautoriteit het probleem aangekaart bij sportkoepel NOC NSF, in de hoop dat die ook bij andere sporten aan een verbod op klappen tegen het hoofd zou gaan werken.

Dat gebeurde tot dusver niet. NOC-NSF laat in een reactie weten dat het binnenkort een overleg organiseert tussen sportorganisaties „om tot uitwisseling van kennis omtrent nadelige effecten van stoten, trappen en andere impact op het hoofd” te komen.

Lees verder op de website van NRC - helaas staat het wel achter hun betaalmuur.

Een paar dagen na publicatie van dit artikel kwam NRC terug op dit onderwerp met een hoofdredactioneel commentaar:

Bonden moeten willen weten wat de risico’s van hun sport zijn

"Ondertussen groeit ook in andere sporten de aandacht voor potentiële gevaren die voorheen niet als gezondheidsrisico’s werden beschouwd. Wie gaat boksen, moet tegen een stootje kunnen. Klappen tegen het lichaam horen bij vechtsporten, zoals koppen hoort bij voetbal, bodychecks bij ijshockey, en tackles bij rugby en American football.

Dat mag waar zijn, het betekent niet dat er geen ruimte voor verbetering is. Er zijn maatregelen denkbaar, zoals de Vechtsportautoriteit aantoont, die in elk geval de risico’s voor jongeren beperken zonder dat de ziel van de sport wordt aangetast.

Misschien zijn bonden bang dat zij in de knel komen met de tradities. Maar het verleden mag geen argument zijn om het hoofd af te wenden. Het begint met de erkenning dat sommige sporten gezondheidsrisico’s kunnen opleveren. Dat kan alleen als bonden verantwoordelijkheid nemen en willen weten wat de potentiële gevaren van hun sport zijn."

Maak kennis met… Soeresh Bhatoe

geplaatst op 24-11-2020

In deze rubriek laten we jullie kennismaken met leden van de commissies die de VA adviseren.

Profiel VA: impact op de vechtsport en gemeenten

geplaatst op 24-11-2020

De website Allesoversport.nl publiceerde een uitgebreid profiel van de VA.